Vaud kantonu yönetiminin 2026 bütçesine koyduğu yaklaşık 305 milyon franklık tasarruf paketi, son haftalarda kantonu büyük toplumsal gerilim alanına dönüştürdü. Eğitimden sağlığa, sosyal hizmetlerden üniversitelere kadar birçok alanda planlanan kesintiler karşısında sendikalar ve öğrenciler kademeli ve giderek genişleyen eylemlilikler örgütledi.
EYLEMLERİN KRONOLOJİSİ VE KATILIM
İlk kitlesel tepkiler (Ekim – Ekim sonu): Öğrenci ve araştırmacı gruplar, kantonun üniversitelere ayırdığı kaynaklardaki kesintilere karşı kampanyalar başlattı; Lozan’da kampüs içinde ve merkezde yapılan eylemlerde ilk haftalarda yüzler—bazı yerlerde birkaç yüz ila bin seviyesinde—kişi toplandı. (UNIL kampüs eylemleri, yaklaşık 150 kişilik eylemler olarak raporlandı).
18 Kasım 2025: Sendikaların (SSP, SUD, FSF ve diğerleri) ortak çağrısıyla kamu ve yarı-kamu sektör çalışanlarının ilk kitlesel grev-günlerinden biri gerçekleştirildi; günün sonunda Montbenon çevresinde büyük bir gösteri düzenlendi. Sendikalar bu günü “tarihi” olarak nitelendirdi.
25–26 Kasım 2025: Hareket ölçeğini büyüttü; 25–26 Kasım’daki eylemler ve mitingler geniş katılımla gerçekleşti. Sendikaların yerel raporlarına göre 26 Kasım mitingine on binlerce kişi katıldı; kantondaki sendikal birlik belgelerinde ~28.000 kişilik bir rakam geçtiği bildirildi.
Aralık başı — Süreklilik: Grev günleri tekrarlandı, işyerlerinde grev kararları ve “işyeri meclisleri” ile hareketin sürekliliği tartışıldı; bazı işyerlerinde “süresiz grev” oyları gündeme geldi ve üniversitenin bazı binaları (Anthropole, Géopolis gibi) bloklandı/işgal edildi.
Bu sayılar ve günler, hareketin yalnızca bir “günlük protesto” değil; haftalara yayılan, farklı kesimleri kuşatan bir eylemlilige dönüştüğünü gösteriyor.
HANGİ SEKTÖRLER, HANGİ DERECEDE ETKİLENDİ?
Okullar ve eğitim kurumları: Grev en yaygın olarak okul ve eğitim kurumlarında hissedildi; kanton eğitimi departmanının açıklamasına göre zorunlu eğitim kurumlarında çalışanların yaklaşık 3’te birine yakın bir bölümünün grev katılımı olduğu belirtildi. Bu, ders iptalleri ve yer yer idari aksamalara yol açtı.
Sağlık ve sosyal hizmetler: Hastanelerde, özellikle CHUV çevresinde ve bakım evlerinde iş bırakma kararları alındı; sağlık sektöründe personel eksikliği zaten ciddi bir sorun olduğundan eylemler sağlık hizmeti erişiminde baskı yarattı. (Sendikalar, sağlık sektörüne yönelik kesintilerin hem iş yükünü hem de hasta bakım kalitesini bozacağı uyarısını yaptı.)
Üniversite ve araştırma: UNIL’de ders iptalleri, binaların blokajları ve akademik personelin grev kararları görüldü; Ulusal Bilim Fonu kesintisi tartışmaları da araştırma pozisyonları ve projeler üzerinde doğrudan etki yaratıyor.
SENDİKALARIN AÇIKLAMALARI VE TALEPLERİ
Başlıca sendikalar (SSP Vaud, SUD, FSF, UNIA gibi) şu mesajları öne çıkardı: Kesintilere karşı birliğin gerekliliği; kitlesel grev çağrıları.
Hükümete “müzakere” çağrısı; sendikalar bütçe görüşmelerinde geri adım atılmasını, kamu istihdamının korunmasını ve sağlık/ eğitim harcamalarının savunulmasını talep ediyor.
Bazı eylem kararlarında “grevin uzatılması” veya “süresiz grev” seçenekleri tartışıldı; taban meclisleriyle karar alma süreçleri vurgulandı.
KANTON YÖNETİMİNİN YANITI
Kanton yönetimi, bütçe tasarruflarını “küçük denge” (petit équilibre) ve mali sorumluluk gerekçeleriyle savunuyor; resmi açıklamada 2026 projeksiyonlarında gelirlerde artış ve olağanüstü gelir kalemleri olduğu, bütçenin dengelenmesi için bu tedbirlerin gerektiği öne sürüldü. Ancak sendikalar bu argümanı “politik tercih” olarak nitelendirip, daha adil vergi politikaları ve servet vergilendirmesi çağrısı yapıyor.
Pratik etki: Kanton yetkilileri görüşmeler ve diyalog teklif ettiklerini ifade ederken (resmi yazışma/oturumlar yapıldığı belirtildi), sendikalar ise hükümetin somut geri adım atmadığını ve “sessizlik” veya yetersiz tekliflerle yetindiklerini söylüyor; bu gerginlik hareketin devamına yol açtı.
EYLEMLERİN SOMUT SONUÇLARI VE ETKİLERİ
Okullarda ders iptalleri, bazı kamu hizmetlerinde aksamalar ve üniversite bölümlerinde işleyiş bozulması gözlendi; göstergeler grev çağrılarının somut etkisi olduğunu gösteriyor. Bazı işyerlerinde grev kararları, sağlık kurumlarında emekçi baskısı ve hizmet kalitesi tartışmaları kayda geçti.
Toplu katılım ve sık tekrarlanan mitingler yerel meclis gündemini etkiledi; Büyük Konsey oturumlarının açılışında milletvekillerinin çıkışlarında protestolar oldu ve bazı parlamenterlerin görüşmeleri protesto eden kitleyle karşılaşması haberlere yansıdı.
Eğer sendikal hareket süreklilik kazanırsa ve öğrenci, sağlık hizmeti kullanıcıları ve geniş halkla somut dayanışmalar örülürse, kanton yönetiminin bazı kesintilerde geri adım atması veya paketleri yumuşatması mümkün olabilir. Öte yandan, hükümet ısrarcı davranırsa—veya mali argümanlarını güçlendirirse—etkiler daha uzun süreli ve derinleşmiş bir kamusal hizmet krizi yaratabilir.
NEREYE DOĞRU GİDİYOR?
Bu dalga, yalnızca kantonun bütçe seçimiyle sınırlı bir memnuniyetsizlik değil; İsviçre içinde neoliberal bütçe kesintilerine karşı yeniden örgütlenmeye çalışan geniş bir toplumsal dinamiğin parçası. Öğrenciler, kamu emekçilerinin ortak talepleri; eş zamanlı olarak “vergilendirme adaleti” ve kamu kaynaklarının kamu hizmetine yönlendirilmesi taleplerini ön plana çıkarıyor.
Vaud’daki harekette: kitlesel grev günleri, üniversite ve sağlık sektörü eylemleri, on binleri aşan mitingler ve kamuoyunda bütçe tercihlerini sorgulatan bir tartışma yaşanıyor. Sendikalar geri adım isterken, kanton yönetimi mali gerekçeleri vurguluyor. Hareketin gidişatı—hükümetin tavrı, sendikaların sürekliliği ve halkla kurulan dayanışma—ile belirlenecek; ilk izler, eylemlerin kantonu politik olarak zorladığını ortaya koyuyor. Eğer bu direniş süreklilik kazanır, talepler somutlaşıp siyasi alanda da görünür olursa — Vaud’da değil, tüm İsviçre’de — neoliberal kemer sıkma politikalarına karşı gerçek, toplumsal bir alternatif doğabilir. (Arkadaş)