Federal Konsey’in talebiyle Federal İstatistik Ofisi (OFS) tarafından hazırlanan yeni istatistikler, İsviçre Ulusal Bankası’nın (BNS) verileriyle çelişiyor; sektör temsilcileri bile rakamları yetersiz buluyor.
İsviçre’de hammadde ticareti sektörüne dair güvenilir verilere ulaşmak uzun süredir güçlüğünü koruyor. Ticaret hacimleri, kaynak ülkeler ya da sektörün Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYH) katkısı konusunda net bilgiler bulunmuyor. Rusya-Ukrayna savaşının ardından 2022 yılında yaşanan tartışmalar çerçevesinde, İsviçre’nin hammadde ticaretindeki rolünü daha iyi anlamak isteyen Federal Konsey, kapsamlı bir veri toplama süreci başlatmıştı. Amaç, “İsviçre için hammadde ticaretinin önemine dair güvenilir sonuçlara” ulaşmaktı.
Yaklaşık üç buçuk yıl sonra OFS tarafından sunulan ilk kapsamlı tahmin ise soru işaretlerini artırdı. Şirketlere gönderilen anketlere dayanan bu yeni istatistik, cevaplardan çok eleştiri doğurmuş durumda.
OFS’ye göre hammadde ticaretiyle uğraşan şirketler 2024 yılında 19,2 milyar franklık bir katma değer üretti. Bu da İsviçre GSYH’sinin yaklaşık %2,3’üne denk geliyor. Ancak bu rakamlar, İsviçre Ulusal Bankası’nın (BNS) aynı yıl için sunduğu verilerle hiçbir şekilde uyuşmuyor. BNS, transit ticaret gelirini –ki bunun büyük bölümünü hammadde ticareti oluşturuyor– 58,6 milyar frank olarak tahmin ediyor. Bu da GSYH’nin %6,7’si anlamına geliyor ve OFS’nin ortaya koyduğu sonucun üç katına karşılık geliyor.
Her ne kadar BNS’nin bu alanda zaman zaman fazla yüksek hesaplamalar yaptığı bilinse de, iki kurum arasındaki fark uzmanları şaşırtıyor. OFS, farklı göstergelere dayandığını belirterek bu farkı açıklamaya çalışsa da şüpheler giderilmiş değil.
SEKTÖRÜN KENDİSİ BİLE ELEŞTİRİYOR
Hammadde ticareti şirketlerinin çatı örgütü Suissenégoce bile istatistiği yetersiz buluyor. Örgüt, çalışmanın petrol rafinasyonu gibi yüksek katma değer yaratan alanları bütünüyle dışarıda bıraktığını, bu nedenle hesaplamaların eksik olduğunu savunuyor.
Metodoloji de tartışma konusu. Kaç şirket gerçekten ankete katıldı? Eksik veriler ne ölçüde tahmin yoluyla tamamlandı? OFS, “büyük” hammadde firmalarının yanıt verdiğini belirtse de, bu aktörler ülkedeki 975 şirketin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor. Diğer şirketler için yapılan tahminlerin ise sonuçları bozmadığı iddia ediliyor.
Federal Konsey’in talimatı gereği, ticarete konu olan hammaddelerin akış yönleri ve miktarları ölçülmedi. Oysa sektörün gerçek ekonomik etkisini anlamanın anahtarı tam da bu veriler.
TARİHSEL VERİLERLE DE UYUŞMUYOR
Rakamlar, sektörün geçmiş eğilimleriyle de örtüşmüyor. Federal Konsey, 2017’de hammadde ticaretinin ekonomideki payını yaklaşık %3,8 olarak hesaplamıştı. O tarihten bu yana sektör gelirleri ciddi biçimde artmış durumda. Buna karşın 2024 yılı için açıklanan nispeten düşük rakamların nedeni, şirketlerin Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından elde ettikleri rekor kârları 2024’te yeniden altyapı yatırımlarına yönlendirmeleri olabilir. Bu durum, firmaların muhasebe kârlarını yapay biçimde azaltmış görünüyor. OFS de bunun farkında; tek bir yılın fotoğrafının sektörü doğru yansıtamayacağını kabul ediyor. Bu nedenle 2025 ve 2026 için yeni veri toplama çalışmaları yapılacak.
“İHTİYATLA YAKLAŞILMASI GEREKEN” BİR İSTATİSTİK
Kısacası, OFS’nin yeni istatistiği kırılgan ve dikkatle yorumlanması gerekiyor. Federal Konsey’in beklediği “güvenilir sonuçları” sağlayacak düzeyde değil. Dahası, veriler yalnızca İsviçre içindeki ekonomik katma değere odaklanıyor; ticaretin coğrafi akışına, yani hammaddelerin nereden geldiğine ve nereye gittiğine dair hiçbir bilgi sunmuyor.
Bu nedenle rapor, dış politika açısından –örneğin hammadde ticaretinin uluslararası çatışmaların finansmanındaki rolü konusunda– anlamlı sonuçlar çıkarmayı da mümkün kılmıyor.
(Arkadaş)