İsviçre halkı 8 Mart’ta dört farklı konuda oy kullanacak. Bunlar arasında “Nakit Para, Özgürlüktür” girişimi, RTS/SSR ücretine ilişkin “200 Frank Yeter!” girişimi, iklim fonu girişimi ve bireysel vergilendirme yasası yer alıyor. Oylamalar, İsviçre’nin kamu hizmetleri, finansal özgürlük ve iklim politikası açısından kritik öneme sahip.
RTS/SSR ÜCRETİ: KAMU MEDYASININ GELECEĞİ TARTIŞMADA
Sekiz yıl önce reddedilen “No Billag” girişiminin ardından, sağ partiler yeniden RTS/SSR’nin (İsviçre Radyo ve Televizyon Kurumu) finansmanını kısıtlama girişiminde bulunuyor.
“200 Frank Yeter!” Girişimi ile amaç, hane başına yıllık 335 frank olan RTS/SSR ücretini 200 frank’a indirmek ve şirketleri finansmandan muaf tutmak. Muhalifler ise bu girişimin İsviçre’nin ulusal bütünlüğü ve demokrasisi için riskler taşıdığını savunuyor.
Girişimin Kökeni ve İçeriği: Girişim, UDC/SVP, USAM (İsviçre Sanat ve İş Dünyası Birliği) ve PLR (Liberal-Radikal Parti) temsilcilerinden oluşan bir komite tarafından sunuldu. UDC/SVP, RTS/SSR’nin kapsamı ve yönelimi üzerinden eleştiriler getirirken, PLR ve USAM işletmelerin üzerindeki mali yükü hedef alıyor. Önerilen düzenlemeye göre: Hane başına yıllık ücret 200 frank olacak. Şirketler tamamen muaf tutulacak. Toplam gelir, hane sayısı artarsa otomatik olarak düşürülecek. Bölgesel pay ve özel medyaya ayrılan miktar korunacak.
RTS/SSR’nin yıllık bütçesi 1,56 milyar frank olup, bunun 1,3 milyarı (%83) redevanstan sağlanıyor. Ticari gelirler (%13) ve diğer kaynaklar (%4) bütçeyi tamamlıyor. İsviçre’nin dört dil bölgesinde yayın yapan RTS/SSR, çok dilli yapısı nedeniyle maliyetlerinin yaklaşık %40’ını bu çeşitlilik oluşturuyor.
Tartışmalar: Girişimciler, haneleri maddi olarak rahatlatmayı ve RTS/SSR’nin genç nesil tarafından daha az tüketildiği gerekçesiyle reform yapılmasını savunuyor. Muhalifler ise radikal gelir düşüşünün kamu medyasının çeşitliliğini ve kalitesini tehdit edeceğini vurguluyor. RTS/SSR, İsviçre genelinde bağımsız haber sağlayan tek medya grubu olarak görülüyor.
Öte yandan, RTS/SSR ücretinin şirketler tarafından ödenmesi, ekonominin de medya hizmetlerinden faydalandığını gösteriyor. Kurumun genel müdürü Susanne Wille, kamu medyasının zayıflamasının kimseye fayda sağlamayacağını, aksine yabancı aktörlerin kazançlı çıkacağını belirtiyor.
NAKİT PARA ANAYASADA MI OLMALI?
8 Mart’ta İsviçreliler, nakit paranın (madeni ve banknot) anayasal güvence altına alınması için bir girişim ve onun karşı önerisi üzerine oy kullanacak.
Girişimin Amacı: 2023’te sunulan “Nakit Para, Özgürlüktür” girişimi, nakit paranın her zaman yeterli miktarda bulunmasını ve halkın yeni bir para birimi önerisine onay verme hakkının korunmasını öngörüyor. Girişimi Richard Kohler liderliğindeki İsviçre Özgürlük Hareketi destekliyor.
Karşı Öneri: Hükümet ve parlamento, girişimin amacını kabul etmekle birlikte, formülasyonunu yetersiz buluyor. Karşı öneri, nakit para temini görevini doğrudan İsviçre Ulusal Bankası (BNS)’na atayarak, hukuki açıdan netlik getiriyor. Ancak girişimciler, bankaların halka yeterli erişimi garanti edemeyeceğini savunuyor ve anayasal güvencenin konfederasyon tarafından verilmesi gerektiğini belirtiyor.
Halk ve Nakit Para: BNS araştırmalarına göre, İsviçrelilerin nakit kullanımı giderek azalıyor. 2017’de yedi kişiden biri nakit ödeme yaparken, 2024’te bu oran üçte bire düştü. Yine de iki kişiden fazlası nakit kullanımını sürdürmek istiyor. Geopolitik ve ekonomik belirsizlikler, nakitin önemini artırıyor.
İKLİM FONU: GELECEĞE YATIRIM
Sol partiler, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitliliğin korunması amacıyla bir federal iklim fonu kurulmasını istiyor. Bu fon, GSYH’nın %0,5–1’i oranında yıllık yatırım yaparak yenilenebilir enerji projeleri, binaların enerji verimliliği ve toplu taşımayı destekleyecek.
Fonun Gerekçesi ve Tartışmalar: 2022, İsviçre’nin kaydedilen en sıcak yılı olarak öne çıktı ve yaz aylarında ciddi kuraklıklar yaşandı. Girişimciler, iklim korumasının bireylere bırakılmaması gerektiğini ve büyük kamu yatırımlarının zorunlu olduğunu savunuyor.
Muhalefet, fonun maliyetli ve verimsiz olacağını, mevcut yatırımların yeterli olduğunu belirtiyor. Ayrıca, fonun borçlanma frenine tabi olmaması, kamu harcamalarında kontrolsüz artış riskini doğuruyor.
Güncel Finansman: İsviçre’de iklim politikası, CO2 vergisi ve 2023’te kabul edilen İklim ve İnovasyon Yasası üzerinden finanse ediliyor. CO2 vergisi, fosil yakıtlar üzerinden alınıyor ve gelirlerin iki üçüncü kısmı halka geri dağıtılıyor.
“EVLİLİK CEZASI” REFERANDUMA GİDİYOR
İsviçre’de evli çiftlerin vergi sisteminde dezavantajlı duruma düşmesine yol açan uygulamaya son verecek bireysel vergilendirme reformu, referandumla halkın onayına sunuluyor. Parlamento tarafından kabul edilen düzenleme, 2032’den itibaren evli çiftlerin de evli olmayanlar gibi ayrı ayrı vergilendirilmesini öngörüyor.
Bugünkü sistemde evli çiftlerin gelirleri birleştiriliyor ve bu toplam daha yüksek bir vergi dilimine giriyor. Bu durum özellikle her iki eşin de çalıştığı ailelerde, evli olmayan çiftlere kıyasla daha fazla vergi ödenmesine neden oluyor. Uygulama bu yüzden uzun süredir “evlilik cezası” olarak eleştiriliyor.
Yeni sistem, özellikle kadınların işgücüne katılımını teşvik etmeyi amaçlıyor. Mevcut vergi yapısı, kadınların çalışmasını ya da çalışma süresini artırmasını mali olarak caydırıyor. Bu durum kadınların emeklilik haklarını, kariyerlerini ve boşanma durumundaki ekonomik güvencelerini zayıflatıyor.
Federal makamlara göre reform, devlete yılda yaklaşık 630 milyon franklık bir gelir kaybı yaratacak. Buna karşın gelirleri birbirine yakın olan ve çocuklu çiftlerin büyük bölümü ekonomik olarak kazançlı çıkacak. Ayrıca reformun kadınların çalışma oranını artırarak on binlerce tam zamanlı işe eşdeğer istihdam yaratabileceği belirtiliyor.
Referandum, başta UDC/SVP olmak üzere sağ partilerin itirazı üzerine yapılıyor. Reformu savunanlar ise bunun yalnızca bir vergi değişikliği değil, kadın-erkek eşitliği ve ekonomik bağımsızlık açısından kritik bir adım olduğunu vurguluyor.
İSVİÇRE’NİN YÖNÜ
8 Mart oylamaları, İsviçre’de kamu hizmetleri, finansal özgürlük ve iklim yatırımları açısından kritik bir dönemeç. RTS/SSR’nin mali yapısı, nakit paranın geleceği ve iklim fonu, halkın gündelik yaşamını ve ülkenin stratejik yönelimlerini doğrudan etkileyebilir.
Uzmanlar, oylamaların kadınların ekonomik bağımsızlığı, halkın tasarruf, medya bağımsızlığı ve çevre politikaları konusunda bilinçli kararlar almasını gerektirdiğini vurguluyor. Oylamanın sonuçları,