Diş Hekimi, med. dent. Filiz Şişman- Anemi (Kansızlık)

Bir çoğumuz sabahları kendisini yataktan sürükleyerek kalkması nedeni ile, bu aşırı bitkinliğe anlam verememiş ve bu yüzden ev doktoruna gitmiştir. Ya da sebep gün içerisinde bastıran yorgunluk ve konsantrasyon bozuklukları olmuştur. Muhtemelen her ikisindede kansızlık tehşisi konulmuştur. Kansızlık sorununun beraberinde getirdiği en yaygın belirti yorgunluk, halsizlik ve konsantrasyon eksikliği olsa gerek. Buda gündelik hayatımızda gayet kısıtlayıcı olabildiği için, bu yazıda ciddi sağlık sorunları olmayan bir insandan yola çıkarak, en yaygın olan; demir eksikliği anemisi, B12 vitamini eksikliği anemisi ve folik asit eksikliği anemisine, ağırlık vermek istiyorum.

Anemi nedir?
Nefes yolu ile aldığımız oksijeni dokulara ve hücrelere ulaşmasını, kanımızda bulunan kırmızı kan hücrelerine borçluyuz. Kırmızı kan hücrelerimiz bunu içlerinde bulunan hemoglobin maddesi ve demir sayesinde yaparlar. Kansızlık çekmemek için baska maddelerin yanı sıra, hem demire hemde vitamin B12 ve folik asite ihtiyacımız var. Başka ciddi sağlık sorunları olmayan insanlarda, özellikle bu üçlüden birinin eksikliği kansızlık yapıyor.

Demir eksikliği anemisi
Demire bağlı anemi nasıl tanımlanır?
Öncelikle demir kelimesini biraz açmak isterim. ‘Fer’ kelimesi fransızcada demir anlamına geliyor. Kelimenin asıl kökeni latincededir; ‘ferrum’. Cok halsiz ve kuvvetsiz olduğumuz dönemlerde ‘çok fersizim’ dememizin altında, daha derin bir anlam yatıyormuş demekki. Demir kanda oksijen taşıyan hemoglobinin önemli bir parçasıdır. Oksijen tüm hücrelerimiz icin bir numaralı enerji kaynağıdır. Bu yüzden oksijen eksikliği çeken hücreler yorgun düşüp, görevlerini yerine getiremezler ve bu yorgunluk tüm vücuda yansır. Demir eksikliği çeken bir vücutta, kırmızı kan hücrelerinde azalma görülür. Avrupa’da kansızlığın en sık görülen şekli budur(80%).

Demir eksikliğinin nedenleri:
Besin yolu ile az miktarda tüketim

Vücut tarafından yeterince emiliyor olmaması

Kronik kanamalar (kadınlardaki ağır adet
kanamaları gibi)

Özellikle gebe veya emziren kadınların demir
ihtiyacı artar.

Demire bağlı kansızlığa has olan bulgular nelerdir?
Yorgunluk ve konsantrasyon bozuklukları
Çabuk üşüme
Ağız kenarında çatlaklıklar
Tahriş olmuş dil
Saç dökülmesi
Kişi yiyecek dışında olan, ilginç şeyler yemek
ister: toprak, buz, kireç gibi.
Tırnaklarda kırılmalar, çatlaklar. Tırnak
biçimsizliği: Demir anemisinde tırnak, kaşığın içi
gibi çukurlaşabilir.

Demir eksikliğinde hangi besinler önerilir?
Demir eksikliği tedavisinde diyet çok önemlidir. Bazı efsane yiyecekler vardır hani, hepimiz çocukluğumuzdan hatırlarız Temel Reis’i. Ispanak demir yönünden zengindir aslında, ama haşlandığında demir içeriği ciddi oranda azalır. Bunun dışında önerilenler: Kırmızı et, kara ciğer, ton balığı, kuru baklagiller (kuru fasulye, mercimek, nohut, barbunya gibi), tofu, soya fasulyesi, yağlı tohumlar (ceviz, fındık, badem) yumurta sarısı, bezelye, ve yeşil yapraklı sebzeler (maydanoz, nane, dere otu, roka, brokoli) demir açısından zengindirler. Yanı sıra C vitamini tüketimi, demir emilimini arttırdığı için, C vitamininden zengin gıdalarda önerilir: Limon, portakal, patates, kivi, peperoni.
Demir emiliminde engelleyici olanlar: Siyah çay, kahve ve süt.
Tedavi imkanları nelerdir?
Ağızdan alınan haplar ile yaklaşık iki ay sonra hemoglobin düzeyi normale döner, ancak kemik iliğindeki depoları doldurma amaçlı, hap tedavisi 12 aya kadar uzayabilir. Onun dışında genelde ev doktorları damar yolu ile demir ilaçları uygularlar, buda özellikle hap yolu ile tedavi sonucu göremeyen hastalar için uygun olabilir.

İlaç kullanırken nelere dikkat edilmelidir?
Hap tedavisine başlayan bir çok insan ishal, kabız, mide bulantısı ve karın ağrısı sorunu yaşamaktan şikayetcidir. Genelde aç karnına olan hap tüketimi bu gibi yan etkilere yol açar. En iyi demir emilimi aç karnına olmasına rağmen, bir çok hasta yan etkilerine katlanamadığından, tok karnına almak ister. Bu konuda dikkat etmeniz gereken ise, demir emilimini engellediği için, demir hapını siyah çay, kahve ve sütlü ürünler beraberinde tüketmemektir.

B12 vitamini eksikliği anemisi
B12 vitaminine bağlı anemi nasıl tanımlanır?
Besin yolu ile alınan B12 vitamini mide tarafından emilir. Kemik iliğinde kırmızı kan hücrelerinin üretilmesi için, B12 vitamini gereklidir. Bu vitamin eksikliği kansızlığa yol açar. Bu şekil anemi daha sık hayvan ürünleri yemeyen vejetaryanlarda ve mide rahatsızlıkları çeken hastalarda görülür.

Bu kansızlığın kendine has bulguları nelerdir?
Yorgunluk
İştahsızlık
İshal
Şişmiş, ağrıyan ve yanan bir dil
Depresif ruh hali
Eller ve ayaklarda ürperme
Duyu kaybı (bacak, ayak ve ellerde)
Kilo kaybı
Entellektuel fonksiyonların azalması

Hangi besinler B12 vitamini açısından zengindir?
Karaciğer, böbrek, yumurta, süt, peynir ve balık, B12 vitamini içeren besinler arasındadır.

Tedavi imkanları nelerdir?
Ağızdan alınan hap ve kasa yapılan iğne şeklinde tedavi imkanları vardır. Ek olarak tabiki B12 vitamini bakımından zengin olan besinlerin tüketilmesinde fayda var.

Folik asit eksikliği anemisi
Yeterli miktarda kırmızı kan hücrelerinin üretilmesi icin, folik asite ihtiyacımız var. Aksi taktirde kansızlık yaşanır. Folik asitin vücut tarafından emilimini kısıtlayıcı en önemli faktör alkoldur. Bu nedenle bu tür kansızlık en çok alkoliklerde görülür.
Özellikle gebe kadınların yeterince folik asit tüketmeleri, bebeğin gelişimi açısından son derece önemlidir. Bu yüzden genelde gebelikten bir ay önce, ek folik asit hapına başlanılması tavsiye edilir.

Folik asit eksikliğine bağlı kansızlığın kendine has bulguları nelerdir?
İshal
Iştahsızlık
Kilo kaybı
Halsizlik ve konsantrasyon bozuklukları
Depresif ruh hali
Şişmiş ve kızarmış bir dil

Besin yolu ile Folik asit ihtiyacı nasıl giderilir?
Hayvansal kaynaklar: Karaciğer, yumurta sarısı, süt, peynir.
Bitkisel kaynaklar: Yeşil yapraklı sebzeler, salata, fasulye, lahana, brocoli, domates, havuç, portakalsuyu gibi besinler tavsiye edilir.

Gün içerisinde sizi kısıtlayan belirtileri ciddiye alıp, ev doktorunuza görünmenizi umarım. Bunun dışında, gıda yolu ile ulaşabileceklerimizi küçümsememekte ve ilaç tedavisini dogru besinlerle tamamlamakta fayda var diye düşünüyorum.
Kendinizi kansız, hücrelerinizi oksijensiz birakmamanız dileği ile Diş Hekimi, med. dent. Filiz Şişman

Kaynaklar:

www.medizinfo.de,

www.pharmawiki.ch,

www.ernaehrung.de,

www.kansizlik.net,

www.fokus.de