100.yılında Zimmerwald Konferansı ve Zimmerwald Solu

2666836673

Haydar Sancar

Bundan 100 yıl önce, 5-9 Eylül tarihleri arasında uluslararası sosyalist delegasyon, 2. Enternasyonl’in sosyalizme ihaneti sonrasında dünyayı kasıp kavuran 1. Dünya savaşına karşı, mücadele taktiklerini ve içeriğini tartışmak üzere 1915 yılında bir araya geldi. İsviçre Sosyal Demokrat Partisi’den Robert Grimm’in çağrıcılığını yaptığı konferansa, Yurtdışından gelenlerin bir kısmını Bern tren garında karşılayan Lenin olmuştu. Lenin, Zinovyev, Radek, Zeth Höglund, Ture Nerman, Julian Brochardt, Fritz Platten ve Jan Berzin ile konferanstan önceki akşam da bir araya gelmişti.

Ertesi gün konferans katılımcıları ve delegelerle Bern Halk Evi’nde buluşan Robert Grimm, 5 at arabası eşliğinde, şehrin Güneydoğu‘suna düşen Alp Dağları eteğindeki köye doğru yola koyularak, yaklaşık 2 saat süren yolculukları zimmerwald_05set1915_assinaturas_manifestosonrasında konferansın yapılacağı otele vardıklarında 12 ülkeden 38 delege kendilerini, kuş gözlemcisi olarak tanı- tacaklar, ve bu durum konferansın sonuç manifestosu ilan edilene kadar da öyle kalacaktı. Bern Halkevi, dönemin sosyalist önderleri için önemli bir buluşma yeriydi. İsviçre’de sürgünde bulunan Rus devrimci önderleri de sık sık burada buluşuyor, gelişmeleri değerlendirmek üzere tartışmalar düzenliyorlardı. Uluslararası düzeydeki toplantıların ve konferansların önemli bir kısmı da yine burada düzenleniyordu. Yine Zimmerwald konferansından önce, Bolşevikler, 27 Şubat – 4 Mart 1915 tarihleri arasında, Bern’de Schweizerbund adlı kafeteryada bir konferans düzenlemiş, bu konferans boyunca Zimmerwald Solu’nun ve 3. Enternasyonal’in kuruluşuna giden yolun temelleri atılmıştı 1. Bu yoğun aktiviteler, istihbarat ajanlarının da ilgi odağındaydı. Bern’de bulunan Rus askeri ataşesi Dimitrij Romeijko-Gurko’nun yönettiği ajan ve istihbarat grubu, sürgündeki Rus devrimcilerinin ve sosyalistlerinin faaliyetleri hakkında bilgi toplamak üzere sürekli hareket halindeydi. Rus ajanları gibi aktif bir çaba içerisinde olan diğer bir İstihbarat ağı ise Avusturya’ya aitti. Bu koşullar altında konferansın güvenliği önemli bir konu oluyordu. Ev sahibi olması vesilesi ile İsviçre’yi temsilen konferansa katılan ve organizasyonu üstlenen Robert Grimm’in partisi SPS’nin ise böyle bir konferansın yapılacağından haberi bile yoktu. Çünkü İsviçre Sosyal Demokrat Partisi, Grimm’in 22 Mayıs 1915’te parti yönetimine sunduğu, savaş dahilindeki ülkelerin muhalif örgütlenmelerinin temsilcilerinin bir konferansa çağ- rılmak suretiyle bir araya getirilmesi önerisini ret etmiş, bunun üzerine Grimm, kişisel çağrıda bulunmuştu. SPS’in konferansın yapıldığını duydu- ğundaki şaşkınlık, İsviçre istihbaratından ve kanton polisinden daha az sayılmazdı. Diğer ülke istihbaratları da konferansın yapıldığını ancak sonuç manifestosunun ilanından sonra öğreneceklerdi. 2. Enternasyonal’in sosyalizme ihaneti sonrasında,özellikle de dünya savaşının patlak vermesinden sonra, bir kısmı daha önce Uluslararası Sosyalist Büro toplantılarına da katılan delegeler, ilk defa bu bileşimde bir araya gelmiş oluyordu. Pazar günü başlayan oturumların yönetimini, Romanya’dan Cristian Racovski, İtalya’dan Lazzari ve İsviçre’den Grimm devraldı. Önerilen toplam 10 gündem maddesi 3 üç ana başlık altında toplanmıştı; ülkelerin mevcut durumunun değerlendirilmesi, barış için proletaryanın tutumu ve bu tutumun yönlendirileceği bir merkezin oluşturulması. 2

Pazar ve Pazartesi günleri tek tek ülkelerin raporlarının değerlendirilmesinden sonra, en hararetli tartışmaların yaşandığı Salı günü ise yoğunluk, barış için proletaryanın tutumu üstünde birikiyordu. Değerlendirmeye ve tartışmaya sunulan 3 ayrı metin vardı. Radek tarafından sunulan metin, Lenin ve stratejisine destek veren delegelerin imzasını taşırken, emperyalist savaşın iç savaşa dönüştü- rülmesi çağrısının yapılması ve 2.Enternasyonal’in sosyal şovenliğinin ve ihanete götüren sosyalist çoğunluğunun tutumunun açık bir dille mahkum edilmesi yönünde kararlar alınmasını içeriyordu. Buna karşın Alman Sosyal Demokrat Partisi’ni ve delegasyonunu temsilen Georg Ledebour, barış için bir miting talep ederek 3. Enternasyonal’in kurulması önerilerine karşı çıkıyordu. Troçki ve Roland Holst ise orta bulucu olarak adlandırılabilecek bir metin önerisi yapıyorlardı. Yaşanan tartış- maların ardından ise mevcut öneriler 7 kişilik komisyonun değerlendirmesine bırakılıyordu.

Çarşamba günü sunulan metnin son hali kabul ediliyor3 Perşembe sabaha doğru ise konferans bitiriliyordu. Otel Beau Séjour’un konferansa yaptığı ev sahipliği ise manifestoyla beraber 18 Eylül tarihli, Robert Grimm’in yazı işleri sorumluluğunu yaptığı Berner Tagwacht’ın manşetinden duyuruluyordu.

csm_64094_06_ce6946fef4

Kamuoyunun duyması ile birlikte, konferans ve konferansın misafirleri, Zimmerwald köyü yaşayanları tarafından hiç benimsenmedi. Lenin’in emperyalist savaşı iç savaşa dönüştürme, kitlelerin silahlı ayaklanması çağrısının konferansa sunduğu metinde yer alması, Sovyetler Devrimi’ne giden yola döşenen taşlardan olması ve bunun da Zimmerwald’da dillendiriliyor olması, orta ve üst tabaka Zimmerwald köylülerini ve çiftçilerini hep korkuttu. Ekim devriminden sonra bu korku daha da büyüdü. Zimmerwald’ın aksine, Zimmerwald binlerce kilometre uzakta, devrim ülkesi Sovyetler’de ise tanınan, ismi devrime giden yolda ve devrimden sonra anılan bir mekan oldu. Öyleki Rusya’da sokaklara ismi verildi, yıl dönümlerinde Zimmerwald’a kartpostallar yollandı. Aldığı kararlar ve sonuçları bakımından daha ileri bir konferans sayılan ve 24. -30 Nisan 1916 tarihleri arasında Kiental’da yapılan 2. Konferans sonrasında ise Kiental, her zaman Zimmerwald’ın gölgesinde kaldı.

Konferansın yapılmasından tam 50 yıl sonra, Zimmerwald’de 50. Yıl etkinlikleri düzenlendi. Ama etkinlikler, konferansta tartışılan hedef ve amaçları kamuoyu ile paylaşmak ve yarattığı etkiye dikkat çekmekten çok, anti komünist propagandaya zemin sağlamak amaçlı, şimdinin ırkçı partisi SVP’den (İsviçre Halk Partisi) daha sonra milletvekili olacak Prof. Walter Hofer ve Peter Sager tarafından, ‘özgürlük ya da komünizm’ başlığı altında düzenleniyordu. Anti komünist propagandanın etkisiyle Zimmerwald Çiftçiler Birliği, aldığı kararla, Zimmerwald’e, konferansı çağrıştıracak her türlü anıtın yapımını engelledi. Öyle ki; Sovyetler Birliği Konsolosluğu’nun Zimmerwald’e yapmak istediği Lenin müzesi bu engele takıldı.karte1_a34fe58611

Bu gün ise konferansın üzerinden 100 yıl geçmiş bulunuyor ve 100. Yıl sebebiyle de İsviçre’de bir süredir devam eden anma toplantıları, tiyatro gösterileri ve müzelerde sergiler düzenleniyor. Her ne kadar bu etkinliklerin bir kısmı, 50. Yıl anmalarının aksine, Robert Grimm topluluğu tarafından organize edilse de siyasi toplantıların amacının, konferansı Lenin’in gölgesinden kurtarmayı güttüğü, Zimmerwald’ın yerli malı olduğu, Robert Grimm’in4 damgasını taşıdığı propagandasını yaygınlaştırmayı amaçladığı anlaşı- lıyor. 4-5 Eylül tarihleri arasında Bern Volkshaus’ta yapılan söyleşi ve atölye çalışmalarında, ikinci enternasyonalin oportünist sosyal demokratlarının, yüz yıl sonraki takipçilerinin, proletaryanın adını dahi a n m a d a n , düzen içi sosyal hareketler ile toplumsal barışın sağlanacağı vargısı- nı neo Grimmci tarzda tekrarladı. SP’ Başkanı Levrat’ın Grimm öncülüğünde SP programından proletarya diktatörlüğü inşasının kaldırılmasına yaptığı övgü açılan perdenin kapanışı oldu. Zimmerwald konferansında yaşanan Lenin’in devrim stratejisi tartışmalarının ve devrimin kendisinin Rusya’da gerçekleşmiş olmasının hafızalardaki yerini kazımak adına, Zimmerwald konferansı bilinenin aksine sadece bir barış konferansıydı diyerek, bir devrimin kronolojisinde yer alan tarihsel gerçekliği, proleter devrimci mücadele çizgisini bir miras olmaktan çıkarmayı, ve bunu da Zimmerwald’in ‘azınlıkta’ kalan solunun ‘etkisizliğine’ bağlamayı amaçlıyor. Ve bugü- nün dünyasına ve sınıf mücadelesine, proletaryanın gerçek barış ülküsüne dair bir şey söyle(ye)meden, proletaryanın iktidarından korkarak yapıyor bunları!

 

1 B.Degen, J.Richers, Zimmerwald und Kiental, S.65

2 Lademacher, Die Zimmerwalder Bewegung, Cilt 1 S.52

3 Zimmerwald konferansında azınlık olarak kalan Lenin ve yoldaşları, Zinovyev, Radek, Nerman, Höglund, Winter sonuç protokolüne eklenmek üzere şu açıklamayı yapmışlardır; ‘Konferansın sonuç manifestosu bizler açısından tatmin edici değildir. Manifesto, radikal ifadeler arkasına gizlenmiş ve enternasyonalin dağılmasının ana sebebi olan oportünizmi mahkum eden, savaşa karşı ana mücadele aracını tanımlayan açık bir karakter taşımamaktadır. Bu güne kadar olduğu gibi, bundan sonra da enternasyonal basınında ve toplantılarında, emperyalizm çağının proletaryaya yüklediği görevler üzerine, kararlı bir şekilde Marksist tutumu savunmaya devam edeceğiz. Bu manifestonun altına imza atıyoruz, çünkü onu, enternasyonalin daha önce yaptıklarına karşı kol kola mücadele etmek istediğimiz bir çağrı olarak yorumluyoruz.’ Konferans protokolü, S.154

4 Zimmerwald Enternasyonali’nin çökmesini, onun zaten çökmüş olan ideolojik ve politik karakterine bağ- layan Lenin, soysal şoven eski enternasyonal karşısında pratik ,belirleyici tüm sorunlarda karasız ve sallantıdaki tutumunun ve bu yönlü eksikliklerinin çöküşteki tayin ediciliğine işaret ederek, Zimmerwald çoğunluğunun, 1917 yılına gelene dek sosyal pasifizme yuvarlandığına vurgu yapar. Grimm’i merkezci olarak gören Lenin, Ocak 1917 yılında, Grimm’in kendi partisi içerisindeki sosyal şovenlerle gerçek enternasyonalistlere karşı iş birliğine içine girdiğini belirtir. Ausgewählte Werke (Seçme Eserler, Cilt 3, s.100)